مفهوم چکش آبی (Water Hammer) یا ضربه قوچی در فرآیند های مبتنی بر سیالات:

چکش آبی یا ضربه قوچی در زمـانی بـه وجود می آید که در لوله حاوی سیال به علل مختلف از جمله باز و بسته شدن ناگهانی شیر ها و با خاموش و روشن پمپ ها، سرعت سیال بطور ناگهانی تغییر کند. در این حالت احتمال دارد موج های فشـار گذرا با دامنه ای تا چند برابر فشار عملکرد در شبکه بوجود آیند.

این موج ها را اصطلاحا پیک (Peak) و یا پالس های (Pulse) فشار خطاب می کنند که بسته بـه شرایط طراحی و فرآیند می توانند منجر به به شکستن و یا ترک خوردن لوله ها، پوسته پمپ ها و ولو ها و حتی در مواقعی با دامنه ضعیف تر منجر به آسیب دیدگی ادوات اندازه گیری و ابزاردقیق شوند.

water

چرا که این ادوات از ظرافت و حساسیت بیشتری در مکانیزم برخوردار بوده و آسیب پذیر تر می باشند. موجهاي فشاري حاصل از ضربه قـوچی مـی تواننـد یـک فشـار آنی شـدید تولید کنند که در یکی از دو سمت بالادست و  یا پایین دست انتشار می یابد. موج های ناشی از چکش آبی همراه با صدا و لرزش بوده و می توانند در بعضی از مواقـع افزایش فشاری بـه میزان 100 بار را ایجاد کنند.  این فشار آنی ایجاد شد گذرا (Transient) می باشد و چون منشاء پایداری ندارد در زمان کوتاهی میرا می گردد.

اما بعضا با توجه به دامنه بالای موج فشار ایجاده شده بر اثر این پدیده، نیرو وارده بر خط و یا تجهیزات متصل به آن می تواند باعث آسیب به تجهیزات تحت سرویس گردد.

water2

لذا می بایست ترتیبی اتخاذ نمود تا حتی الامکان از آسیب و خسارات ناشی از این پدیده جلوگیری شود. همانطور که گفته شود تجهیزات ابزاردقیق اندازه گیری فشار شامل گیج، سوئیچ و ترانسمیتر های فشار به دلیل ظرافت در مکانیزم بیشتر در معرض آسیب قرار دارند و ممکن است حتی با پالس های فشار نه چندان قوی آسیب دیده و یا از کالیبره خارج شوند.

برای جلوگیری از این نوع آسیب ها از دو تجیهز Snubber Pressure و Overload Protector استفاده می شود که در ادامه به تفضیل به مکانیزم و تفاوت های آنها خواهیم پرداخت.